In een sūtra van Caraka, één van de belangrijkste grondleggers van de Ayurvedische traditie, wordt Āyurveda omschreven als de kennis van:
- Stoffen en activiteiten die het leven ondersteunen
- Stoffen en activiteiten die het leven ondermijnen
- Toestanden van balans (gezondheid) en disbalans (ziekte)
- Manieren om de kwaliteit en kwantiteit van leven te meten
- De definitie van het leven zelf
Een levende traditie
In geschreven vorm bestaat Āyurveda al meer dan 3000 jaar. De oudste teksten zijn Sanskriet sūtra’s die werden opgetekend op gedroogde palmbladeren en tot op de dag van vandaag bewaard zijn gebleven. Waarschijnlijk werd deze kennis echter al veel langer mondeling overgedragen, van leraar op leerling.
Āyurveda wordt beschouwd als een upaveda: een ondersteunende wetenschap die haar oorsprong vindt in de Atharva Veda. De Veda’s vormen de basis van de Vedische levensvisie en bevatten diepgaande kennis over het leven, spiritualiteit en het leven in harmonie met de natuur.
Ook vandaag de dag wordt Āyurveda in India nog volop beoefend – zowel binnen traditionele familieoverdrachten van vaidyas (Ayurvedische artsen) als in moderne ziekenhuizen en universiteiten. Ongeveer 70% van de Indiase bevolking maakt gebruik van Ayurvedische geneeskunde. Daarnaast heeft Āyurveda zich in de afgelopen eeuw wereldwijd verspreid en kent zij ook in India zelf een hernieuwde bloei.
De oorsprong van Ayurveda
In tegenstelling tot de moderne geneeskunde, die voortdurend evolueert op basis van nieuw onderzoek, wordt Āyurveda niet gezien als een door mensen bedachte wetenschap. In de klassieke teksten staat beschreven dat de kennis van het leven beginloos is en werd ‘herinnerd’ door Brahman, het zuivere bewustzijn waaruit de schepping is voortgekomen.
Deze visie benadrukt de tijdloosheid van Āyurveda: zij is toepasbaar op ieder mens, in elke tijd. Tegelijkertijd verwijst dit naar een diepere, innerlijke betekenis: de kennis van Āyurveda kan vanuit zuiver bewustzijn afdalen in het individu – in de geest, de zintuigen, het spijsverteringsvuur (agni) en het lichaam.
Veel studenten ervaren het bestuderen van Āyurveda dan ook niet als het leren van iets nieuws, maar als iets dat wordt herinnerd. De principes voelen herkenbaar, omdat ze zo nauw verbonden zijn met de natuur en met het bewustzijn in onszelf.
De taal van Ayurveda
De wijsheid van Āyurveda is vastgelegd in het Sanskriet, de klassieke taal van India. De oude zieners en wijzen brachten deze kennis samen in de vorm van sūtra’s.
Het woord sūtra betekent ‘draad’ – verwant aan het Engelse woord suture. Het zijn korte, krachtige verzen die diepe, universele kennis bevatten. Deze vorm werd gebruikt in alle Vedische en Yogische geschriften en weeft zo één groot samenhangend kennisveld.
Tot op de dag van vandaag worden deze sūtra’s gereciteerd door studenten en vaidyas. Door hun ritme, klank en metrische structuur zijn ze gemakkelijk te onthouden. Men gelooft dat het chanten van deze teksten niet alleen intellectueel begrip brengt, maar ook innerlijke ordening, helderheid en intuïtieve waarneming.
De belangrijkste teksten waarin deze sūtra’s zijn verzameld, staan bekend als de Bṛhat Trayi (de ‘Grote Drie’):
- Charaka Saṁhitā
- Suśruta Saṁhitā
- Aṣṭāṅga Hṛdayam
Samen vormen zij een uitgebreide gids voor de oorzaken, symptomen en behandeling van ziekte, én voor een leven in balans.
De Ayurvedische definitie van leven
Omdat Āyurveda de wetenschap van het leven is, is het essentieel om te begrijpen wat ‘leven’ volgens deze traditie betekent. Caraka beschrijft leven als het samenspel van lichaam, geest en ziel.
Āyurveda richt zich daarom op het begrijpen en ondersteunen van deze eenheid. Gezondheid ontstaat wanneer lichaam, geest en ziel in harmonie zijn; ziekte wanneer deze balans verstoord raakt. Het herstellen en bewaren van die harmonie vormt het hart van de Ayurvedische levenskunst.
